در محضر زیارت عاشورا

(به مناسبت طلوع ماه محرم ،زانوی ادب مقابل زیارت عاشورا زده تا شاید درس های کاربردی از محضر آنجناب گرفته شود.گفتنی است بخشی از این نوشته در سال گذشته در سایت الف درج شده بود.اینک نظر خوانندگان را به این نوشته جلب می نماید.)

1-خاستگاه زیارت نامه:زیارت عاشوراتوسط امام محمدباقر(علیه السلام)آشکارو معرفی شده است.لیکن آنگونه که امام جعفرصادق(علیه السلام)می فرماینداین زیارت نامه ازناحیه خداوند تبارک وتعالی می باشد.یعنی این زیارت نامه نقل معصوم نیست ،بل نقل مستقیم خدای متعال است که ازطریق جناب جبرئیل امین به نبی مکرم اسلام (ص)و از پیامبر گرامی به حضرت علی(ع)وازامام علی به امام حسن(ع) و از امام حسن به امام حسین (ع) واز امام حسین به امام سجاد(ع) واز امام سجاد به امام باقر (ع) انتقال یافته وامام باقر (ع)نیزمأمور به نشر وترویج آن شده اند(مفاتیح الجنان).بنابراین جنس این زیارت نامه با سایر زیارت نامه ها فرق می کند.درواقع این زیارت نامه "حدیث قدسی" محسوب می شود.به عبارتی خواننده این زیارت نامه باید همان آدابی (= داشتن وضو،خواندن توأم بافهمیدن ،سعی در عمل کردن به آموزه های آن وغیره)را نگه دارد که در رابطه با کلام الله مجید رعایت می کند.

2-سلامت نامه:این زیارت نامه فقط کلام وحدیث نیست،بل که سلامت نامه هم هست. چون ازمعدود زیارت نامه هایی است که بین دو کلمه "سلام" محصور است.این زیارت نامه با سلام شروع وباسلام نیز خاتمه می یابد.به زعم نگارنده سلام اول به "دنیا" وسلام دوم به "آخرت" اشاره دارد.چون سلام اول در حال ایستاده وزیر آسمان اداء می شود و سلام دوم نیزدرحال سجده وهنگامی که عبارت "یوم الورود" برزبان جاری می گردد.به طورکلی زیارت عاشورا خواهان تأمین وتضمین سلامت کامل و پایدار انسان "مسلم" است.بدین ترتیب که مسلم باپیروی درست از بینش،روش ومنش " مسلم سلام آفرین"(منظور سالار شهیدان) دردنیا؛دنیایش رنگ و بوی سلام به خود می گیردو با ثابت قدمی درمسیرترسیمی آن حضرت،آخرتش نیز به سلام مزین خواهد شد.با استناد به آیه 23 سوره مبارکه حشر،سلام یکی ازاسمای حسنای باری تعالی است.آنجا که می فرماید:هوالملک القدوس السلام.در واقع سلام، خود خداست، ازاو نشأت می گیرد،ازآنِ اوست وبه سوی اونیزبرمی گردد:اللهم انت السلام ومنک السلام ولک السلام والیک یعود السلام.بنابراین می توان گفت که زیارت عاشورا،زیارت خداست.

3-دلیل خواندن: یک – بهره مندی ازثواب خواندن)درروایات فراوانی آمده که برای خواننده زیارت عاشورا ثواب زیادی در نظر گرفته شده است.برای نمونه،حضرت امام محمد باقر(ع) فرموده اند:«هرکه حسین بن علی علیهماالسلام رادر روز دهم محرم زیارت کند – چه ازکنارقبر وچه ازازراه دور- و گریان شود،خدارادرروز قیامت باثواب دوهزارحجّ،دو هزارعمره ودوهزارجهاد ملاقات نماید.به طوری که ثواب آنها مثل ثواب کسی است که اعمال حجّ وعمره وجهاد را در خدمت رسول خدا(ص) وائمه طاهرین علیهم السلام به جا آورده باشد»(مفاتیح الجنان).و باز همان امام همام (ع) به یکی از یارانشان به نام علقمه بن محمد حضر فرموده اند:«وقتی این زیارت رابا آدابش خواندی ، خداوند برای تو صد هزار هزار درجه ثبت کند وتورا به مقامی رساند که گویی با امام حسین (ع) شهید شده ای تا آنجاکه در درجات آنها خواهی بود وبرایت ثواب زیارت همه پیامبران وهمه رسولان وهمه کسانی که از روز شهادت امام حسین (ع) تا حال،آن حضرت را زیارت کرده اند،نوشته ومقرر خواهد شد»(کامل الزیارات).

دو – تلطیف روح براثرگریه) گریه بر سیدالشهداء وجوه مختلفی دارد،لیکن به نظر مهمترین وجه آن تلطیف روح و پالایش درون باشد.برخی با گریه برای امام حسین (ع) درصدد پاکسازی وجودشان وپالایش مملکت درونشان ازآلودگیها وپلیدیها برمی آیند. چون براین باورندکه گریه بر سالارشهیدان ، همچون دارویی اثربخش دل انسان های مبتلا به بیماری های عقیدتی را درمان می نماید.

سه – برآورده شدن حاجات و رفع مشکلات) مردم درگیر مسایل ومشکلات عدیده ای هستند وبرهمین اساس دارای حوائج گوناگونی نیز خواهند بود.به اعتقادآنان یکی از آستان حاجت روا،گره گشا،شفابخش،پاسخگو،نظر افکن،درمانگر،تسهیلگرودستگیر؛ آستان مقدس زیارت عاشوراست.براین اساس برای دستیابی به نسخه ای مناسب جهت رفع مشکلاتشان به خواندن زیارت عاشورا متوسل می شوند.

چهار- تجلیل از عمل ایثارگرایانه سیدالشهداء) برخی با برگزاری مراسم زیارت عاشورا و خواندن آن درصدد تجلیل از ایثارگری،فداکاری،روشنگری،هدایت گری واحیاء گری امام شهید هستند.آنان با برپایی مراسم ،حس قدرشناسی خود را بروز می دهند و مقام محمود وفاخر حماسه ساز کرب وبلا را گرامی می دارند.

پنج – احیاء فرهنگ وپیام عاشورا)برخی بر این باورند که واقعه کربلا صرفاً یک پدیده تاریخی نیست بل که رویدادی است که امیر عشق و معرفت در پدیدآوری آن، ابعاد سه گانه اسلام (=بینش،روش ومنش)را به مرحله عمل آورده و آنها را عینی سازی کرده است.در واقع امام حسین (ع) در مقام یک هنرمند با اجرای نمایش حماسه و عرفان در کربلا در خصوص ابعاد عقیدتی، رفتاری و اخلاقی دین اسلام فرهنگ آفرینی کرده و پیام خداگرایی و خدا محوری را به بیانیه ای جهانی و ماندگار تبدیل کرده است.به اعتقاد آنان زیارت عاشورا یک منشور فرهنگی سه وجهی است که در همه دوران قابل استناد واستفاده می باشد و می تواندبرای نسل حاضر و آینده راهنمای مناسبی در تنظیم، تعدیل و تدوین رفتار اثربخش و کارآی دینی درسه وجه عقیدتی،رفتاری و اخلاقی باشد.بنابراین یکی از اقدامات اساسی شیعیان امروز باید این باشد که مراسم زیارت عاشورا را برای زنده نگه داشتن فرهنگ کربلا و یادآوری پیام آن به طور مرتب و سازمان یافته برپا دارند.

4- ماهیت زیارت نامه: ماهیت زیارت عاشورا دلالت بر تقابل دو اردوگاه "لاهوت" و "طاغوت" دارد. نکته ای که می باید در این مواجهه مورد توجه قرار گیرد این است که وجود چنین تقابل ورویارویی ریشه در قصد ونیت طاغوتیان دارد.چرا که آنان با عزمی راسخ در صدد خاموش کردن نور الهی هستند:[یُریدُونَ اَن یُطفِوُا نُورَاللهِ بِاَفوَاهِهم ؛آیه 32ازسوره 9].افزون براین آگاهانه و به ناحق، لاهوتیان را از مسیرحق بازمی دارند و مذبوحانه راه خداوند را ناهموار و ناهنجار نشان می دهند:[لِمَ تصدّون عن سبیل الله مَن أَمَنَ تبغونها عِوَجاً؛آیه 99ازسوره 3].به همین دلیل خداوند باری تعالی اینان را ظالم وستم پیشه می نامد وبه آنها لعنت می فرستد:[لعنةُ اللهِ علی الظَّلمینَ،الذین یَصُدُّونَ عن سبیل الله و یبغونها عوجا؛آیات 44و45 ازسوره 7] و از لاهوتیان می خواهد با این ستم پیشگان آن چنان مقابله و برخورد کنند که بساط فتنه شان برچیده شود تا چراغ دین خدا روشن بماند : [وَجَهدُوافی اللهِ حَقَّ جِهَادِهِ،آیه 78ازسوره 22- وَقتِلوُهُم حَتَّی لاتَکُونَ فِتنَةٌ وَ یَکوُنَ الدِّینُ لِلَّهِ،آیه 193ازسوره 2].عده ای ازمیان لاهوتیان به دعوت خداوند متعال لبیک گفته و برای طلب خشنودی او از جان و مال خود می گذرند وبرای روشن نگه داشتن چراغ دین خدا کارزار می کنندو در این بین می کشند و کشته می شوند،در واقع اینان جان و مال خویش را در ازاء بهشت به آفریدگارشان فروخته اند:[- وَمِنَ النّاسِ مَن یَشرِی نَفسَهُ اِبتِغَآءَ مرضاتِ اللهِ،آیه 207ازسوره 2؛ -اِنَّ اللهَ اشتَرَی مِنَ المُؤمِنینَ اَنفُسَهُم وَ اَموالَهُم بِاَنَّ لَهُمُ الجَنَّةَ یُقتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللهِ فَیَقتُلوُنَ وَ یُقتَلوُنَ،آیه 111 از سوره 9].این جاست که واقعه کربلا معنا پیدا می کند و چرایی وقوع آن مشخص می گردد.ازهمین جاست که سلام ها و لعن های زیارت عاشورا معنا می یابند.درواقع سلام ها و لعن های مندرج در زیارت عاشورا ریشه در این آیات که تجلی اصل " تولی و تبری " یعنی  "حب فی الله و بغض فی الله" است،دارند. در زیارت عاشورا،دو واژه سلام و لعن با مشتقاتشان به طورمشخص و به ترتیب 17و 21 مرتبه تکرار شده اند.یعنی ماهیت واقعه کربلا و زیارت عاشورا حب فی الله و بغض فی الله است.به عبارتی اعتقاد و التزام به خدامحوری موحدانه اساس این تقابل و رویارویی تاریخی را تشکیل می دهد.این موضوع تابه آن اندازه اهمیت داردکه سایراعمال دینی معنی و مفهوم خودراازاین اصل اخذ می کنند. بدین معناکه اگر اعضایی از لاهوتیان این اصل را رعایت نکنند ودر عوض سایر اصول را به طور منظم و مرتب مراعات نمایند،هرچند آن اصول از فضیلت بالایی برخوردارباشند، اما انجام آنها برای مراعات کننده چندان مفید و اثربخش نخواهندبود.چون قبولی انجام سایر اصول بستگی تام و کامل به رعایت اصل "حب فی الله و بغض فی الله" دارد. موضوعی که اساس تقابل دو اردوگاه لاهوت و طاغوت را تشکیل می دهد.اول روشن نگه داشتن چراغ دین خدا،بعد انجام اصول عملی آن.رعایت اصول عملی دین ،در صورتی که چراغ دین خاموش باشد،چه معنایی خواهد داشت؟قطب طاغوت آرزویش این است که اعضای قطب لاهوت اصول عملی دین شان را به دقت و تمام و کمال رعایت کنند ولی کمترین حساسیتی را در خصوص اصل بنیادین تولی و تبری از خود نشان ندهند!چراغ دین خدا جز با التزام عملی اصل تولی و تبری روشن نمی ماند.شاید برای یادآوری اهمیت این نکته ظریف و عمیق بود که روزی« پیامبر خدا صلی الله علیه وآله وسلم ازیاران خودسوال کرد:کدام رشته ایمان محکمتراست؟گفتند:خدا و رسولش بهتر می دانند؛ بعضی نماز،بعضی زکات، بعضی روزه،بعضی حج وعمره وبعضی جهاد راگفتند. پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم فرمود:همه آن چه گفتید فضلیت دارد ولی پاسخ من نیست؛ بل که محکمترین رشته ایمان حب فی الله وبغض فی الله است»(اصول کافی،ج 2،ح 6 وصص:125-126).از مصادیق این تقابل تاریخی می توان به رویارویی هابیل(ع) و قابیل،نوح(ع) و اشراف معاصرش،ابراهیم(ع) و نمرود،یوسف(ع) و کاهنان مصر، موسی (ع) و فرعون،داوود(ع) و جالوت،سلیمان(ع) و شمعون،عیسی (ع) و امپراطوری وقت روم ومتولیان دین یهود،محمدصلی الله علیه و آله وسلم و بنی امیه ،علی علیه السلام و معاویه،حسن علیه السلام و معاویه وبالاخره حسین علیه السلام و یزید اشاره کرد.نکته دیگری که در این تقابل بسیار مهم وحائز اهمیت است،بحث کیفیت جناح بندی دو اردوگاه لاهوت و طاغوت می باشد.جبهه بندی این تقابل بر اساس اعتقاد و التزام به خدامحوری موحدانه است نه بر مبنای مسایل خونی،قومی،نژادی و غیره.چون وقتی نگاهی به جبهه ها می شود، ملاحظه می گردد که یک برادر در یک جبهه و یک برادر درجبهه دیگر (مثل هابیل وقابیل)یا پدر در یک اردوگاه وپسر در اردوگاه دیگر(مانند نوح و کنعان) یا شوهر در یک طیف و همسرش در طیف دیگر(چون لوط و زنش)یاعده ای از یک  فامیل نسبی در یک قطب و عده ای دیگر از فامیل در قطب مقابل (مثل محمدوآل محمد صلی الله علیه و آله و سلم و بنی امیه و بنی عباس)فعالیت می کنند. آیات شریفیه45و46سوره مبارکه هود و روایتی از نبی مکرم اسلام(ص)،به خوبی معیار عضوگیری اردوگاه لاهوت را نشان می دهد وبه درستی بیان می دارد که چگونه پیوند دینی اساس نسبت انسان ها را تشکیل می دهد نه پیوند های خونی و نژادی.درابتدای آیه 45 نوح(ع) ندا سر می دهد: پروردگارا،پسرم از خاندان من است(اِنَّ ابنِی مِن اَهلِی) و وعده عذاب تو هم حتمی است که قادرترین حکم رانی (پس به لطف خود و وعده نجاتی که در خصوص خاندانم داده بودی ،فرزندم را نجات بخش)؛و در آیه 46خدا نیز به نوح خطاب کرد: که به حقیقت او از خاندان تونیست(اِنَّهُ لَیسَ مِن اَهلِکَ)،او عملی ناصالح است،پس چیزی را که بدان آگاه نیستی از من درخواست مکن،به تو اندرز می دهم که مبادا از جاهلین باشی.وآنجا که پیامبر گرامی (ص) در خصوص سلمان فارسی(ع) می فرماید:سَلمانُ مِنّا اَهلَ البَیت واین در حالی است که جناب سلمان اصالتاً اهل ایران هستند و هیچگونه رابطه نسبی و سببی با رسول خدا ندارند.بنابراین می توان گفت که ماهیت زیارت عاشورا ازیک اصل روشن ومهم قرآنی تحت عنوان حب فی الله و بغض فی الله تشکیل یافته و تقابل حسین علیه السلام با یزید نه به دلیل مسایل قومی و تسویه حساب های  قبیله ای است و نه به خاطر حب مقام و جاه طلبی و مسایل دنیوی.

                                              

5-جنبه درونی و روانی تقابل: خداوند تبارک وتعالی در آیه 84ازسوره اسراء می فرماید: [قُل کُلٌّ یَعمَلُ عَلَی شاکِلَتِهِ، بگو هرکس برحسب ساختار روحی وشخصیتی(= ذات و طبیعت)خود عملی انجام خواهد داد].این بدان معناست که هر انسانی چه در اردوگاه لاهوت و چه در اردوگاه طاغوت عضویت داشته باشد ویا عضو هیچیک از دو اردوگاه نباشد، درهر صورت بر اساس سازمان روانیش عمل خواهد کرد.اما سوال اینجاست که ساختار شخصیتی انسان ها چگونه و بر اساس چه سازوکاری شکل می گیرد؟ چگونه است که عده ای لاهوتی و عده ای طاغوتی می شوند؟وچگونه است که عده ای برای مدتی در یک اردوگاه اقامت دارند وبعد از آن به اردوگاه مقابل کوچ می کنند؟! چه عواملی موجب عضویت یک انسان در یک اردوگاه ویا کوچ رَوی او از اردوگاهی به اردوگاه دیگریا بی تفاوتی وی دربه عضویت درامدن دریکی از دو اردوگاه می شود؟

مساله این است که دو قطب لاهوت و طاغوت در ساختمان وجودی هر انسانی اردو زده اند:[فَاَلهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقوَیَهَا،آیه 8 سوره 91].یعنی تقابل دو اردوگاه لاهوت و طاغوت قبل از این که جنبه بیرونی - اجتماعی داشته باشد، جنبه درونی – روانی داشته و دارد. یعنی این تقابل قبل از هر نمود بیرونی واجتماعی ، در درون هر انسانی وجود دارد. کیفیت جدال و کشمکش این دو قطب در درون ادمی ،وضعیت شاکله او را مشخص خواهد ساخت.بااین توصیف ،سرزمین وجودی هر انسانی ،کربلا و هر روز وی،عاشورا است و خواهد بود. این نبرد به طور دایم در درون انسان وجود دارد و پیروزی و تسلط هر یک از دو اردوگاه در سرزمین وجود انسان، به میزان فعالیت و پیگیری سران دو قوا بستگی دارد و اگر هر اردوگاهی در مملکت وجودی انسانی به پیروزی برسد،آن انسان در اجتماع ،پرچم نمایندگی فکری – عقیدتی آن اردوگاه پیروز را بالای سر خواهد گرفت و به دوش خواهد  کشید.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         &nbsp

/ 13 نظر / 11 بازدید
نمایش نظرات قبلی

زیارتنامه عاشورا منشور سیاسی شیعه است.

کورش حاتم

زیارت عاشورا از معدود عباراتی است که عالی ترین مضامین در ساده ترین بیان از مبدأ هستی در اختیارمان قرار گرفته، و باید اذعان نمود که شاید مهمترین اثر آن واداشت به اندیشه و حرکت است. یقیناً تفسیری اینچنین، بیانگر وسعت و دقت نظر و نیز روح بلند نگارنده آن است که بر بستری از راستی جویی و حق طلبی روان است.

محسن باقریان

احسن،خدا قوت، ادامه بده

زهره نجفی اصل

به این ظرافت دید شما تبریک میگویم واقعا لذت بردم

یک سوال:اگر پیوند دینی در قیاس با پیوند خونی اولی است پس چرا خداوند در این متن با نسبت های خونی به امام حسین سلام می دهند؟

یک سوال دیگر: چرا حضرت عباس وقتی به کنار رود رسید دستان خود را پراز آب کرد ولی آن را نیاشامید؟

عبارت قابل دلنشین وقابل تاملی است: دریک جمع بندی می توان گفت حسین علیه السلام ابتدا در کربلای درون تا رتبه ایقان تعالی یافت که توانست در کربلای برون ضمن حماسه آفرینی وترسیم خط مشی لاهوتیان،شهادت را نیز نصیب خود نماید.

دوست

سلام و درود..مطلب جالبی بود...واز ابعادی که خیلی بهش توجه نمیشه به موضوع نگاه فرمودید.......

دوست

صد درصد....ممکنه من خیلی با نظرات شما در مورد زیارت عاشورا موافق نباشم....ولی نوع نگاهتون به مسئله برام جالب بود استاد....

همکار

از مطلب نوشته شده بهره بردم.باتوجه به مجموعه تحلیلها ی قبلی وموجود از قیام عاشورا، عالیترین شاخصه مقاله نحوه نگاه وبیان است که هم علمی است وهم مورد قبول جوانان .در جامعه فعلی ،ما شدیدا نیاز مند قرائت های زیبا والبته درست از مفاهیم دینی هستیم.لذا از شما قدر دانی مینمایم.محع